سؤال كرده‏اند چه كسى ارواح را قبض مى‏كند؟

در جواب عرض مى‏كنم: در اشخاص و موارد فرق مى‏كند: قبض روح گاهى
بخدا نسبت داده شده است كه مصداقش: «اللّه‏ يتوفى الا نفس» و گاهى به ملك
الموت كه مصداقش آيه شريفه: «قل يتوفاكم ملك الموت» و گاهى به ملائكه كه
مصداقش در قرآن تتوفاهم الملائكه ملاحظه فرموديد كه گاهى امر قبض روح به
خدا و گاهى به ملك الموت و گاهى به ملائكه نسبت داده است كه در نتيجه
بعضى از كور دلان مى‏گويند: قرآن هم تناقض گويى كرده است و اين گاه گاه‏ها را
تناقض گويى تلقى كرده‏اند و حال اين كه در اصل ذات اقدس الهى است كه
گاهى بنابر مصالحى اين كار را به ملك الموت و گاهى به ملائكه محول
مى‏فرمايد: و حال اين كه در همه حال آمر ذات اقدس الهى است و تفاوت در
اشخاص است كه بعضى مؤمن و صالح و بعضى منافق و طالح و به سختى يا به
سهولت قبض روح كردن هم در اعمال و افعال مقبوض بى تاثير نيست على عليه‏السلام
فرموده است: ملك الموت داراى همكاران و يارانى است از فرشتگان (رحمت و
عذاب)(1)
سؤال كرده‏اند: چگونه ممكن است كه ملك الموت در آن واحد جان هزاران
نفر را چه تك تك اقصى نقاط دنيا و يا مرگ‏هاى دسته جمعى از قبيل زلزله يا
سيل يا بمباران‏ها قبض روح نمايد؟ در جواب بشرح زير عرض مى‏كنم:
1. همان‏طورى كه در سطور بالا عرض كردم:
ملك الموت عده بى شمارى اعوان و انصار و معاون همكار دارد كه با قوه و
اراده او به قبض روح هزاران انسان در يك لحظه مشغولند.

1 ـ بحارالانوار جلد 6 باب ملك الموت و احوال وص فحه 24 تصوير بهشت و جهنم
(384) اختلاط و امتزاج دين و سياست / ج 1

2. همان‏طورى كه قبلاً عرض كردم:
فرشته موجود مادى نيست كه مكانى را اشغال كند و اگر بخواهيم كيفيت
قبض روح وسيله ملك الموت را از انسان‏ها در آن واحد و در قالب تمثيل بيان
كنيم ذكر حديث ذيل جوابگوى همه است:
امام صادق عليه‏السلام فرمود: به ملك الموت گفته شد چگونه ارواح را قبض روح
مى‏كنى؟
در حالى كه بعضى از آنها در آن واحد در مشرق است و بعضى در مغرب؟
گفت: آنها را مى‏خوانم و آنها دعوت مرا اجابت مى‏كنند (كن فيكون)
امام عليه‏السلام در ادامه حديث فرمود: ملك الموت گفت: تمام دنيا نزد من مانند يك
كاسه غذا در نزد يكى از شماهاست كه از هر كجايش بخواهيد تناول مى‏كنيد.
تمثيل ديگر اين كه: دنيا در نزد من مانند يك سكه در كف شماهاست هر طور
بخواهيد آن را مى‏چرخانيد(1).
جابر از امام باقر عليه‏السلام درباره لحظه قبض روح ملك الموت سوال كرد حضرت
فرمود آيا نديدى كه چگونه مردم همين طور كه نشسته‏اند ناگهان دچار سكته
مى‏شوند و قادر نيستند يك كلام حرف بزنند؟ اين لحظه لحظه‏اى است كه ملك
الموت بر آنها نظر مى‏اندازد.(2)
از امام صادق عليه‏السلام درباره پر شدن پيمانه عمر انسان و تفسير آيه: «انّ الموت
الّذى يتفرّون منه فانّه ملاقيكم» مرگى كه از آن فرار مى‏كنيد شما را ملاقات
خواهد كرد فرمود: سال‏ها و ماه‏ها و روزها و ساعات و نفس‏ها (ثانيه‏ها)
شمارش مى‏شوند به محض اين كه زمان مرگ فرا رسيد نه يك ساعت تاخير و نه

1 ـ بحارالانوار جلد 6 باب ملك الموت
2 ـ سوره جمعه آيه 8
اختلاط و امتزاج دين و سياست / ج 1 (385)


يك ساعت زودتر رخ نخواهد داد كما اين كه قرآن هم مى‏فرمايد:
«اذا جاء اجلهم لا يستاخرون ساعة و لا يستقدمون»