عواملى كه در تخفيف يا تعديل يا معافيت فشار قبر موثرند:

همان‏طورى كه در متن كتاب متذكر شدم (حقير مولف) از دوران جوانيم تا
حال كه پير شده‏ام و دفتر يادداشتى داشتم كه هر جا مطلب مفيد و بكر و كمتر
شنيده‏اى را پيدا مى‏كردم د ر صفحاتى كه براى آن مورد خاص در نظر گرفته بودم
يادداشت مى‏كردم تا به هنگام لزوم مورد استفاده قرار دهم كه همين مسئله فشار
اختلاط و امتزاج دين و سياست / ج 1 (387)


قبر يكى از موارد آن است در نتيجه براى عوامل موثر در تخفيف يا معافيت از
فشار قبر 21 مورد يادداشت دارم كه بشرح زير مورد مطالعه عزيزان قرار
مى‏گيرد.
1. امواتى كه سه بار تلقين شوند از عذاب در شب اول قبر معاف مى‏شوند
يكبار هنگامى‏كه در حال احتضار هستند كه سفارش شده در كنار متكا و بستر
بيمارى بنشينند و او را به دانستنى‏هاى اعتقادى كه در كتاب‏هايى امثال مفاتيح
ذكر شده و همچنين خواندن دعاى عديله تلقين و آموزش دهند ديگرى
هنگامى‏كه ميت را در قبر خوابانيدند مجددا تلقين را به او ياد بدهند و در حال
خواندن تلقين شانه راست ميت را تكان دهند و سومى كه تاكيد بيشتر شده
موقعى است كه روى ميت خاك ريخته شده و مشايعين بعضاً در حال بازگشت
هستند سفارش شده كه ولى او يا يكى از زنديكانش روى قبر خم شود و دهانش
را بقبر نزديك كند و بگويد: «اى فلان ابن فلان اسمع افهم هل انت على العهد
الذى فارقتنا من شهاده ان لا اله الاّ اللّه‏ و انّ محمّدا عبده و رسوله سيّد
النّبيين و انّ علينا» (تا اخر) در آن موقع منكر به نكير مى‏گويد برويم زيرا
حجت را به او تلقين كردند.(1)
2. كسى كه در كفن او چهل نفر شهادت به پاكى ايمان و اعتقادات او داده
باشند نيز از فشار قبر مصونيت پيدا مى‏كند كما اين كه مرحوم سيد نعمت اللّه‏
جزايرى نقل كرده كه استادش علامه مجلسى از مؤمنين مى‏خواست كه بر كفن او
شهادت به ايمان او بنويسند مؤمنين مى‏نوشتند.
«لا ريب فى ايمانه»

1 ـ وسائل الشيعه كتاب طهارت با سيه 35
(388) اختلاط و امتزاج دين و سياست / ج 1

يعنى شكى در ايمانش نداريم.
و امضا مى‏كردند و نيز در كتاب انوار النعمانيه از امام صادق عليه‏السلام نقل شده است
كه خداوند بحضرت داود وحى مى‏فرمود: كه فلان عابد ريا كار است وقتى كه
مرد حضرت داود و در تشييع جنازه‏اش شركت نكرد لكن ديگران تشيع كردند و
بر او نماز خواندند بحضرت داود وحى شده چرا در تشيع جنازه آن عابد شركت
نكردى؟
عرض كرد خدايا خودت فرمودى او ريا كار است خطاب شد آرى اما بيش از
چهل نفر در قنوت نمازش يكصدا گفتند: «اللّهم انّا لا نعلم منه الاّ خيرا و انت
اعلم به منّا فاغفرله» يعنى خدايا ما از اين شخص جز خير و نيكى نديده‏ايم
من هم به احترام شهادت مؤمنين او را آمزيدم.
3. قرار دادن تربت مطهر امام حسين عليه‏السلام در داخل كفن او و مسح كردن پيشانى
و كف دست‏هاى او با تربت .
امام رضا عليه‏السلام فرموده است:
4. كسى كه در قنوت نماز وتر آخرين ركعت نماز شب هفتاد مرتبه استغفار
كند يا از فشار قبر معاف مى‏شود يا مشمول تخفيف مى‏شود (ترديد از حقير
است).
5. ديگر از عواملى تخفيف در عذاب قبر ركوع نمازهايش را به طور كامل
انجام دهد (وقتى كه به ركوع رفت بدنش كاملاً آرام و استقرار يافت شروع بذكر
كند و وقتى كه ذكر ركوع تمام شد) سر از ركوع بردارد بارها ديده‏ام و شما هم
ديده‏ايد كه بعضى‏ها خيلى تند و سريع ركوع را (در حال خم شدن يا راست
شدن) انجام مى‏دهند كه چنين ركوعى ناقص است.
6. حسن خلق و خوش برخوردى با مردم مخصوصا خوش اخلاق بودن در
اختلاط و امتزاج دين و سياست / ج 1 (389)


خانه بالاخص با همسر.
7. كسى كه چهار بار به سفر حج برود مطلقا عذاب قبر نخواهد داشت.
8. مردن در شب جمعه (كه از ظهر روز پنج شنبه تا ظهر روز جمعه) محسوب
مى‏شود البته در صورتى‏كه شب جمعه دفن شود، فضيلت مضاعف دارد از اين
كه جسد اموات را در سردخانه مى‏گذارند تا منسوبين او بيايند، او را از فضيلت
دفن در شب جمعه محروم مى‏كنند ظلمى است در حق ميت
9. زائر قبر امام حسين عليه‏السلام كه اگر سفرش تكرار شده باشد فضيلت مضاعف
دارد
10. خواندن نماز وحشت در شب اول قبر براى ميت فوق العاده موثر است و
براى اقامه كننده نماز هم فضيلت و ثواب زيادى دارد (ولو اين كه مزدى هم
گرفته باشد) اما اگر قربته الى اللّه‏ بخواند فضيلتش بيشتر است يكى از علما بزرگ
قاعده‏اش اين بود كه هر روز عصرها از مسئولين غسالخانه اسامى مردگان آن
روز را مى‏گرفت و بقصد قربت براى آنها نماز وحشت مى‏خواند مرحوم
ملافتحعلى سلطان آبادى بوده(1)
بعد از مرگش او را در خواب ديدند كه در بهترين و مجلل‏ترين قصور بهشتى
بسر مى‏برد و رمز ارتقاء مقامش را دعاى امواتى كه براى آنها در شب اول قبر
نماز وحشت خوانده بود معرفى كرده بود.
11. حضرت على عليه‏السلام فرموده است: كسى كه سوره نساء را در هر شب جمعه
بخواند از عذاب قبر ايمن خواهد شد(2)
12. خواندن سوره يس قبل از غروب افتاب يا قبل از خواب هم در تخفيف

1 ـ در قديم اراك را عراق عجم مى‏گفتند بعد تبديل شد به سلطان آباد
2 ـ صفحه 128 كتاب همراه با قرآن
(390) اختلاط و امتزاج دين و سياست / ج 1


عذاب قبر موثر است.
13. كسى هم كه مداومت كند بخواندن سوره زخرف محدوديت زمانى ندارد
يعنى هر وقت شب يا روز خوانده شود كافى است چنين شخصى معذب به
عذاب قبر نخواهد شد.
14. امام صادق عليه‏السلام به نقل از پيغمبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم فرموده است:
كسى كه هنگام خواب سوره تكاثر را بخواند، عذاب قبر نخواهد داشت(1).
15. خواندن سوره تبارك (ملك) هم بالاى قبر ميت خواندن ثواب احيا شب
قدر را با آن همه فضيلت كه خوانده‏ايد دارد.
16. زنى كه تمام يا قسمتى از مهريه‏اش را به شوهرش ببخشد از تحفيف
عذاب قبر بهره‏مند خواهد شد.
17. زنى كه با فقر مالى شوهر بسازد و او را سرزنش يا زخم زبان نزد و بِرُخِ او
نكشد مشمول تخفيف عذاب قبر خواهد شد.
18. زنى كه با اخلاق بد شوهر بسازد و او را تحمّل كند مشمول تخفيف
عذاب قبر خواهد شد ناگفته نماند كه اسلام بمرد هم اجازه نداده كه در خانه با
همسرش بداخلاقى كند كه در بحث تشديد عذاب قبر به اين موضوع هم اشاره
خواهيم كرد.
19. شهداى راه حق و حقيقت هم نه تنها از عذاب قبر معاف هستند بلكه حق
شفاعت هم خواهند داشت و تحمّل آلام همان زخم و عواملى كه منجر به
شهادتش شده براى او كفايت از فشار قبر را خواهد كرد.
20. ريختن آب روى قبور اموات هم در تخفيف عذاب قبر ميت موثر خواهد

1 ـ صفحه 144 كتاب همراه با قرآن
اختلاط و امتزاج دين و سياست / ج 1 (391)


بود در كتب مقاتل هم ديده‏ام كه حضرت زينب عليهاالسلام روز اربعين كه بالاى قبر امام
حسين آمد آب روى قبر حضرت ريخت و فرمود: حسينم سر بردار و ببين آب
آزاد شده است.
21. در صفحه 121 كتاب منازل الاخره به نقل از اقبال روايت كرد كسى كه در
شب اول ماه رجب بعد از نماز مغرب بيست ركعت نماز به حمد و توحيد
بخواند اهل و عيال و اولادش از عذاب قبر محفوظ و به آسانى هم از صراط
مى‏گذرد مسلماً مطالب بيشترى هم درباره عوامل تخفيف عذاب قبر هست كه
حقير به همين مقدار اكتفا كردم زيرا بيش از اين حضور ذهن نداشتم